Gıda Zehirlenmesi Nedir, Neden Olur, Nasıl Önlem Alınır?
Gıda zehirlenmesi tabloları çoğunlukla birden çok kişiyi etkilediği için mikrobik ishalin diğer nedenlerinden daha fazla dikkat çekici olmaktadır. Gıda zehirlenmesi kişi bakteriler veya toksinlerle kontamine (bulaşma) olmuş yiyecek veya içecekleri tükettiğinde meydana gelir. Çok sık olmamakla birlikte gıda zehirlenmesine kimyasallardan gelen toksinler veya böcek ilaçları da neden olabilir. Yiyecek veya içeceklerin kontamine olduğunu anlamak çoğu zaman zordur. Görüntü, koku ve tatta herhangi bir değişiklik meydana gelmemiş olabilir. İyi pişmemiş, iyi yıkanmamış veya mikrobu taşıyan ve gıdayı hazırlarken hijyen kurallarına uymamış kişinin ellerinden hazırlanmış yiyecekler aracılığı ile bulaş sık olmaktadır.
Bazı bakteriler gerekli nem, beslenme, sıcaklık ve zaman koşulları oluştuğunda milyonlarca sayıda üreyebilirler. Gıdanın içerisinde bakteri sayısı arttıkça enfeksiyon ve hastalık riski de o oranda artmaktadır. Sıklıkla karşılaşılan bakteri türleri Kampilobakter, E. Koli ve Salmonella’dır.
Gıda zehirlenmesine neden olan mikrobun tipine göre kuluçka süreleri farklılaşır. Mikrobun tipi ile ilintili olmak kaydı ile, belirtiler 30 dakika ile 12-48 saat içinde meydana gelebilir. Gıda zehirlenmesi semptomları genellikle 1-3 gün sürer ancak bakterinin türüne, enfeksiyonun şiddetine ve ek hastalık durumumuzun olup olmamasına göre bir haftaya kadar devam edebilir.
Gıda zehirlenmesinin belirtileri sindirim sistemini iltihabından kaynaklanan kusma, karın ağrısı ve ishaldir. Ek olarak sebebe bağlı olarak ateş ve üşüme, kanlı dışkılama, dehidrasyon (sıvı kaybı), kas ağrıları, halsizlik ve bitkinlik görülebilir. Gıda zehirlenmesi nadiren sinir sistemine de zarar verebilmektedir.
Gıda zehirlenmesinin en yaygın nedenlerinden biri çiğ kümes hayvanları, pastorize edilmemiş süt, kırmızı et ve arıtılmamış su aracılığı ile bulaşan Kampilobakter mikrobudur. Salmonella pastorize edilmemiş sütte, yumurta ve çiğ yumurta ürünlerinde, çiğ ette ve kümes hayvanlarından bulaşır.
Gıda zehirlenmesi aynı gıdadan tüketmiş kişilerin benzer hastalık bulguları göstermesi ile konulabilir. Kişilerin sıvı kaybı durumları, ateşlerinin olması, dışkılarının kanlı olup olmaması ve laboratuvar testleri, tanıda yardımcı olur. Olası zehirlenme oluşturmuş olan gıda üzerinde yapılacak inceleme, mikrobik durumlar için, mikrobun tipinin anlaşılması ve tedavinin daha özelleşmesini sağlayacaktır.
Tedavi her hastanın durumuna göre ayrı ayrı planlanmaktadır. Yoğun kusma, ateş, yeşil, mukuslu, kanlı dışkılama, genel durum düşkünlüğü, beslenememe vb semptomlar hekim tarafından değerlendirme gerektirir.
Korunma için kişisel hijyen kurallarına uyulması, gıda hazırlanımı sırasında gıdaların yeterli miktarda yıkanması, çiğ gıda tüketiminde mikrobik kirlenme olasılığının gözden geçirilmesi, açıkta gıda tüketilmesinde kaçınılması, toplu yemek yapılan yerlerde çalışan kişilerin hijyen kurallarına maksimumu özen göstermeleri ve hijyen ve olası mikropar ile ilgili temel bilgiler için mutlaka düzenli eğitimlerden geçirilmeleri önemlidir.